فصل دوم

                             فــصـــــــل د وم

                             خداپرستان سوسیالیســت

                            

                             1- تاریخچه

الف. دوران فعالیت غیر علنی

     شهریور ماه سال 1320 (هـ.ش) برای مردم ایران یاد آور دو خاطره است ،

دو خاطره ای که احساسات متضاد سر خوردگی و شادمانی را در برداشتند:ورود

قوای انگلیس وشوروی ازجنوب و شمال در سوم شهریور واستعفای رضا شاه در

25شهریوروسپس خروج وی از کشور. مردم ایران در پی د و رویداد از یکسو ،

"آزادی را به دست آوردند و از سوی دیگر "حاکمیت بر سر نوشت خود "راتا

پایان جنگ جهانـی دوم بکلی از دست دادند . در فضای آزاد پس از شهریور 20،

احزاب و گروههای سیاسی و غیر سیاسی یکی پس از دیگری سر بر آوردند که از

جمله مهمترین آنها "حزب توده ایــران " بود که در هـفـتم مهـر ماه 1320اعلام

موجودیت کرد .در برابر این حزب هوادارشوروی  ودارای ایدئولـوژی کمونیستی-

که در بدو امرویژیگی الحادی و ضد مذهـبی خود را کـتمان مـیکرد وبه نوشته کتاب

" گذشته چراغ راه آینده است "درمرامنامه خود " بیش از حـد لزوم جانـب احـتیاط

واعتدال را رعایت" کرده بود ونیزدربرابرموج وسیع وشتابنده تمایل به کمونیسم،

احزاب دیگری تشکیل شدند . از جمله این احزاب ، " حزب نهضت ملی ایران" بود

که افرادی چون "سرتیپ ارفع " – رئیس ستاد ارتش ودکترامانپور ازگردانندگان

آن بودند ،و با اشاره سفـارت انگـلیس و تحـت حما یت دربار شکـل گرفـته بود . اما

همچون سایر احزاب تحمیلی " از بالا " ،فعالیت این حزب نیز چندی نپائید . یکی از

دلایل انحلال  " حزب نهضت ملی " سرتیپ ارفع را افشای ماهیت و وابستگیها ی

آن در اواخر سال 22توسط جمعی از جوانان عضو " سازمان کار " وابسته به

حزب مذکور گفته اندکه در شمارآنان " جلال الدین آشتیانی " ، دانشجو ی رشته

مهندسی معدن ، قابل ذکر است .

 

       جلال الدین آشتیانی فرزند " میرزا مهدی آشتیانی "  استاد فلسفه و حکمت

و عرفان اسلامی  واز مقامات دادگستری در دوران رضاشاه است وتحت تاثیر این

پیشینه خانوادگی ، در جو ضدمذهـبی آن دوران  که مـحصول مشترک فعـا لـیتهای

رضا شاه وبها ئیان  و سپس حزب توده بود درصدد بر می آید که بزعم خود"مکتب"

نوینی مبتنی بر اسلام ومستفید از افکارنو  بنیاد نهد . او در اوایل سال 1323بـــــا

" محمد مکانیک "دانشجوی حقوق که بعدها نام خانوادگی نخشب را بــــرگزیـــــد

و بدین نام شهرت یافت آشنا شد . نخـشب که آشتیانی وی را " کــوهی از ایـمان و

ایثار و انرژی " می خواند تمایلات مذهبی مشابهی داشت و با توجه به جذ بـــــــۀ

شخصی ، جوانانی را در پیرامون خود گرد آورده بود .این دو تن ، هـمراه باگروهی

دیگر از دانشجویان و دانش آموزان مدارس تهران ، یک سازمان غیر علنـــــــــــــی

 

تحت عنوان " نهضت خداپرستان سوسیالیت " را به وجود آوردند . ظا هـــــــــــرا "

تصمیم به غیر عـلــنی بودن فــعالیـت " نهضت " ، نه به دلیل شرایط سیاسی ، بلکه

ازآن رو اتخاذ شده بود که " بدورازجنجال های سیاسی روزمره جامعه،عضوگیری

کرده و کادر سازی نماید تا هر زمان که تصمیم بر فعالیت علنی گرفته می شد یا

 

 

مفید تشخیص داده می شد ، به اندازۀ کافی کادرهای آموزش دیده و آماده ، فراهم

شده باشد . "

          کار ایدئولوژیک در نهضت خداپرستان سوسیالیست با مطالعات و ارائـــه

مقالات و سخنرانیهای درون گروهی توسط اعضاء ومهمتر از همه محمد نخشب و

جلال الدین آشتیانی آغاز می شود .آ شتیانی در راستای اندیشه گذشته خویـــــش ،

طرح " مکتب واسطه " را در می افکند ، مکتب واسطه ای که در میانۀ ایده آلیسم

وماتریالیسم ایستاده ، دین و روحانیت در باری را محکوم می کند ، مارکسیســم را

" سوسیالیسم تخیلی " می خواند و بر اسلام و توحید تکیه دارد و " سعادت اجتماعی

را در پرتو " سوسیا لیسم تحققی " که همان نظام اجتماعی اسلام راستین " اســــت ،

جستجو می کند . آشتیانی در همان دوران در صدد برمی آید که افکار و درسهـــای

ارائـه شده در " نهضت " را در قالب مجموعه ای به نام " ایده آل بشر : تجزیــــه و

تحلیل افکار"،منتشر سازد. او بعدها این مجموعه را شامل مباحث ذیل عنوان کرد:

" 1- برسی و نقد مکاتب فلسفی ،2- طرح مکتب فکری جدیدی به نام مکتب واسطه

(با الهام ازخط وسط اسلام)،3- بررسی تمدنهای گذشته وتحقیق درتحولات تاریخی ،

4- بررسی مکاتب اجتماعی ،5- طرح نظام جدیدی به نام سوسیالیسم تحققی که بر 

پایه مکتب واسطه بنا می شد وبر خلاف سوسیالیسم به اصطلاح علمی مارکس از

فطرت وحقـیقـت سرچشمه می گرفت." ازاین مجموعه تنها جلداول ازبخش اول به

نام ماتریالیسم ، در سال 1327 ، در ایران منتشر شد و پس از ترور نا موفق شاه در

15بهمن این سال،انتشارجلد دوم نا تمام ماند.درپی خروج آشتیانی درسال 28ازایران

تنظیم بقیه مجلدات متوقف شد تا آنان که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، برخی از

کتب این مجموعه همانند" مدیریت نه حکومت " ونیز بررسی ادیان یهودی ،

مسیحی و زرتشتی- به چاپ رسیدند.

       فعالیت غیرعلنی نهضت خداپرستان سوسیالیست تا سال 1326 ادامه

می یابد

/ 0 نظر / 78 بازدید